ΑΓΧΩΔΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Ενώ το φυσιολογικό άγχος παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή, δρώντας κινητοποιητικά κι αυξάνοντας τις επιδόσεις των φυσικών και νοητικών λειτουργιών, το υπέρμετρο ή παθολογικό άγχος δοκιμάζει έντονα τις αντοχές του οργανισμού οδηγώντας το άτομο σε λειτουργική έκπτωση.

Οι αγχώδεις διαταραχές, που είναι από τις πιο συχνές διαταραχές στο γενικό πληθυσμό, χαρακτηρίζονται από υπέρμετρο ή παθολογικό άγχος που κάνει τους πάσχοντες να υποφέρουν ή να δυσλειτουργούν. Περιλαμβάνουν τη διαταραχή πανικού κι αγοραφοβία, τη διαταραχή γενικευμένου άγχους, τη διαταραχή κοινωνικού άγχους, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), τη διαταραχή στρες κατόπιν ψυχοτραυματισμού (PTSD) και τις ειδικές φοβίες.

  1. Διαταραχή πανικού

Η διαταραχή πανικού χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού, επεισόδια δηλαδή έντονου φόβου ή άγχους που εμφανίζονται αιφνίδια και κορυφώνονται εντός λίγων λεπτών. Κατά τη διάρκεια των κρίσεων πανικού, το άτομο εμφανίζει σωματικά συμπτώματα (αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία, εφίδρωση, δύσπνοια, αίσθημα πνιγμονής/ «κόμπο στο λαιμό», θωρακικό άλγος, ναυτία, ζάλη κλπ) αλλά και ψυχολογικά συμπτώματα (derealisation: αίσθημα σαν τα πάντα γύρω από το άτομο να είναι μη πραγματικά, depersonalization: αίσθημα σαν το άτομο να είναι αποκομμένο από τον εαυτό του, φόβος απώλειας ελέγχου του νου, φόβος τρέλας, φόβος επικείμενου θανάτου κλπ).

Ενώ τουλάχιστον μια κρίση πανικού θα εμφανίσει έως και 20% του γενικού πληθυσμού στη διάρκεια της ζωής του, 3.5% πάσχει από διαταραχή πανικού (επανειλημμένες κι απροσδόκητες προσβολές με ή χωρίς άγχος στα μεσοδιαστήματα) -με τις γυναίκες να πάσχουν 2 με 3 φορές συχνότερα συγκριτικά με τους άνδρες. Η διαταραχή πανικού μπορεί να συνοδεύεται από αγοραφοβία (άγχος ή φόβος του ατόμου να βρίσκεται σε δημόσια μέρη ή σε χώρους από τους οποίους η διαφυγή θα ήταν δύσκολη σε περίπτωση κρίσης πανικού) οδηγώντας το άτομο σταδιακά σε σημαντική λειτουργική έκπτωση, αφού προοδευτικά περιορίζεται και καταλήγει να «φυλακίζεται» στο σπίτι του.

  1. Διαταραχή γενικευμένου άγχους

Η διαταραχή γενικευμένου άγχους χαρακτηρίζεται από υπερβολικό άγχος κι ανησυχία για το μέλλον, που είναι παρόντα τις περισσότερες ημέρες μιας περιόδου τουλάχιστον 6 μηνών, οδηγώντας το άτομο να αναφέρει ότι τα «ελεύθερα άγχους» διαστήματα σχεδόν απουσιάζουν ή είναι ελάχιστα. Το άτομο αισθάνεται ότι αδυνατεί να ελέγξει το άγχος ή την ανησυχία του, ενώ συχνά παραπονείται για εύκολη κόπωση, διαταραχές ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης , αδυναμία χαλάρωσης κι ανησυχία (αίσθημα ότι το άτομο κάθεται σε «αναμμένα κάρβουνα»).

Πρόκειται για την πιο συχνή αγχώδη διαταραχή στον πληθυσμό ενηλίκων 55-85 ετών, με αναλογία ανδρών-γυναικών 1:2. Μπορεί να προκαλέσει σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητα των πασχόντων, ενώ έως και 66% των ασθενών εμφανίζει τουλάχιστον μια ακόμη ψυχική διαταραχή (κατάθλιψη, αγοραφοβία, κοινωνική φοβία, διαταραχή πανικού).

  1. Κοινωνική Φοβία

Η κοινωνική φοβία χαρακτηρίζεται από επίμονο φόβο του ατόμου για τις κοινωνικές καταστάσεις, στις οποίες θα μπορούσε να γίνει στόχος αρνητικής κριτικής. Ενώ ο φόβος ότι θα υπάρξει αρνητική κριτική σε δημόσιο χώρο είναι συνηθισμένος, στους πάσχοντες από Κοινωνική Φοβία είναι εκσεσημασμένος και μπορεί να αναπτύξουν σταδιακά χαμηλή αυτοεκτίμηση, αίσθημα κατωτερότητας κι ελλειμματικές κοινωνικές δεξιότητες που ενίοτε οδηγούν σε αξιοσημείωτη συμπεριφορά αποφυγής και σημαντικά προβλήματα στην καθημερινή ζωή με έκπτωση στη λειτουργικότητά τους.

  1. Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή χαρακτηρίζεται από επίμονες σκέψεις ή εικόνες, τις οποίες το άτομο δυσκολεύεται να ελέγξει ή να βγάλει από το μυαλό του. Οι σκέψεις αυτές (ιδεοληψίες) είναι συνήθως δυσάρεστες και καθώς επιμένουν, το άτομο μπορεί να αναπτύξει συμπεριφορές (καταναγκασμούς), που αποσκοπούν στη μείωση του άγχους και της δυσφορίας που αυτές προκαλούν. Για παράδειγμα, αν οι ιδεοληψίες αφορούν θέματα βρωμιάς/ μόλυνσης, το άτομο μπορεί ν’ αρχίσει να πλένει επανειλημμένα τα χέρια του, προκειμένου ν’ ανακουφισθεί από το άγχος. Σε σοβαρές περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να καταστεί σχεδόν ανάπηρο από τη διαταραχή, σε βαθμό που να μην είναι σε θέση ν’ ασχοληθεί με τίποτε άλλο, νιώθοντας συνεχώς την ανάγκη να εκτελεί συνεχώς συμπεριφορές ελέγχου (πχ. να περνά όλη τη μέρα καθαρίζοντας το σπίτι, εξαιτίας ιδεοληψιών σχετικών με τη βρωμιά ή τη μόλυνση).

  1. Διαταραχή στρες μετά από τραυματική εμπειρία

Η διαταραχή στρες κατόπιν ψυχοτραυματισμού χαρακτηρίζεται από έναν αστερισμό ψυχολογικών συμπτωμάτων που ακολουθούν μετά από έκθεση σε σοβαρό, ψυχοτραυματικό γεγονός (θάνατος, απειλή θανάτου, σοβαρός τραυματισμός, βιασμός κλπ.), που αφορούσε είτε στο ίδιο άτομο, είτε σε άλλους. Περιλαμβάνει επανειλημμένες αναβιώσεις (flashbacks) του γεγονότος με εικόνες, σκέψεις , όνειρα ή βραχείας διάρκειας παραισθήσεις ή ψευδαισθήσεις, συμπεριφορά αποφυγής (αποφυγή δραστηριοτήτων ή τόπων που ξυπνούν αναμνήσεις του γεγονότος) με μειωμένο ενδιαφέρον για συμμετοχή σε δραστηριότητες με άλλους ανθρώπους και σωματικά συμπτώματα υπερεγρήγορσης με διαταραχές ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης, αυξημένα αντακλαστικά αιφνιδιασμού κι ευερεθιστότητα. Η διαταραχή αναπτύσσεται συνήθως εντός 3-6 μηνών μετά από την ψυχοτραυματική εμπειρία.

  1. Ειδικές φοβίες

Η ειδική φοβία χαρακτηρίζεται από εκσεσημασμένο κι επίμονο φόβο αντικειμένων ή καταστάσεων, η έκθεση στα οποία εκλύει έντονο άγχος και αντίδραση πανικού, με αποτέλεσμα το άτομο να οδηγείται σε έντονη συμπεριφορά αποφυγής. Τουλάχιστον 8% του γενικού πληθυσμού έχει κάποια αναγνωρίσιμη ειδική φοβία, με πιο συνηθισμένες τη φοβία ζώων, τη φοβία στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος (ύψη, καταιγίδες κλπ.), τη φοβία αίματος/ τραύματος/ ένεσης και τη φοβία καταστάσεων (πχ. ταξίδι με αεροπλάνο, χρήση ασανσέρ). Σε πολλές περιπτώσεις η φοβία δε δημιουργεί τόσο σημαντικό πρόβλημα ώστε να απαιτεί θεραπεία.